Ta nên thận trọng, rất thận trọng. Nhưng tôi muốn nói thẳng cái xương sống của nó, cái lý do tồn tại của nó là phương thế giúp người nam nữ cộng lực với tạo hóa phổ truyền nhân loại. Còn Brizeux lúc đời đang lên có lần cao hứng nói: Tôi muốn làm César hay không làm gì hết.
Có nhiều đ àn ông ngay lúc bạn mình mới lâm bồn, thấy con đỏ gớm, ngạc nhiên. Tại tài lôi cuốn? Tiền lòa con mắt? Cũng có. Nhưng về đường tư tưởng, về các quyết định thuộc lãnh vực xã hội, chánh trị, quân sự, họ lúc nào cũng tỏ ra là tay bản lĩnh.
Bị bịnh, bị sa thải, không có phương thế chơi, bị cấm chơi thì họ ở ngoài cuộc chơi ngó láo láo vậy. Bạn bảo lấy cục gạch kê chân ghế. Lớn bao nhiêu không biết nhưng họ tin ngày mai của họ dài như chân trời.
Các mộng tưởng tốt đẹp về ngày mai có lúc tâm hồn họ sung sướng quay cuồng. Ngoài những khi bị trói buộc bằng phận sự, bằng những ham mê trong lãnh vực tình cảm, bạn trai nghĩ ngay đến thể dục mà nhất là thể thao. Không phải họ kiêu hãnh như người tự đắc cho mình là con sông ở giữa bầy gà.
Chết sống cho tự do. Một lời khuyên bạn trai nên quan tâm là: trong đời sống hôn nhân hãy bảo vệ tình yêu bằng sự gìn giữ khôn ngoan người bạn trăm năm. Nhưng khi họ càng gào thét: Mau lên chứ, vội vàng lên với chú thì thuốc độc của dâm tình đã khiến Bịnh hoạn cắn xương như cắn rúc và tâm hồn họ cũng rã rượi mà kêu la cùng vua của ái tình trong sạch:
Nguyên nhân khiến bạn trai giống bạn gái ở chỗ hay mâu thuẩn là tinh thần non nớt. Người ta nỗ lực thôi. Theo đ à nhổ giò và đổi biến, tâm hồn họ biến hóa.
Cứ quan sát cách đối xử của cha, trong nhà đối với mẹ thì biết. Họ thâm độc khi oán thù. Gặp những vấn đề khó khăn, phức tạp, đứng trước công việc nguy hiểm, bạn trai tự nhiên ít xao động, lính quýnh hơn bạn gái.
Họ kiếm một cái gì để hỏi, hỏi bạn trai gần mình để có chuyện nói, để đúng hơn khỏi mắc cỡ. Nền giáo dục cũ phải đánh cho một giá tréo. Không phải học những cách lòe đời, dùng môi mép mà thu tâm.
Tôi thấy một nền giáo dục đóng cửa tù gây tai hại không ít. Điều đó không có nghĩa là họ dễ dẫn dụ bằng sự phi lý đâu. Song cuộc sinh hoạt của họ lúc bấy giờ là cuộc sinh hoạt được chi phối bởi bản năng nhiều hơn là tâm hồn.
Họ có lòng vàng, cần cho, lấy cho ngay không quảng cáo vàng thiệt, vàng rồng, vàng thượng thập gì cả. Thế rồi một nụ bầu bí lớn lên. Jean Le Presbytre trong cuốn Toi quy deviens homme có dẫn lời nầy của Anatole France: Hồi tôi còn con nít, tôi thông minh.